Anatomie poster vegetatief zenuwstelsel – 50 × 67 cm gelamineerd

Deze anatomieposter van het vegetatieve zenuwstelsel geeft een gedetailleerd overzicht van de zenuwbanen waarmee organen, bloedvaten en klieren grotendeels automatisch worden gereguleerd. De poster toont de sympathische en parasympathische delen van het autonome zenuwstelsel, hun verbindingen met verschillende organen en voorbeelden van vegetatieve reflexbogen.

De Engelstalige wandplaat is geschikt voor medische en paramedische opleidingen, fysiotherapie, manuele therapie en algemene patiënteneducatie. De poster is gedrukt op stevig 200 grams papier, aan beide zijden gelamineerd en heeft een formaat van 50 × 67 cm.

• Anatomieposter van het vegetatieve of autonome zenuwstelsel
• Met sympathische en parasympathische zenuwbanen
• Toont verbindingen tussen zenuwstelsel en organen
• Met voorbeelden van vegetatieve reflexbogen
• Ondersteunt uitleg over automatische lichaamsregulatie
• Geschikt voor fysiotherapie, zorgonderwijs en anatomielessen
• Engelstalige teksten met medische terminologie
• Gedrukt op stevig 200 grams papier
• Aan beide zijden gelamineerd
• Afmetingen 50 × 67 cm

Wat toont de anatomieposter van het vegetatieve zenuwstelsel?

Het vegetatieve zenuwstelsel wordt tegenwoordig meestal het autonome zenuwstelsel genoemd. Het regelt verschillende lichaamsfuncties grotendeels buiten de bewuste aansturing. Daarbij wordt voortdurend informatie verwerkt en worden organen en weefsels aangepast aan wat het lichaam op dat moment nodig heeft.

Volgens de beschikbare productinformatie toont de poster onder andere:

• het sympathische zenuwstelsel;
• het parasympathische zenuwstelsel;
• zenuwbanen vanuit hersenstam en ruggenmerg;
• verbindingen met verschillende inwendige organen;
• autonome zenuwknopen of ganglia;
• vegetatieve reflexbogen;
• de relatie tussen zenuwbanen en orgaanfuncties;
• voorbeelden van autonome regulatie.

De poster is bedoeld als anatomisch en fysiologisch hulpmiddel. De afbeeldingen kunnen niet worden gebruikt om stress, autonome disfunctie of een neurologische aandoening vast te stellen.

Wat is het autonome zenuwstelsel?

Het autonome zenuwstelsel is het deel van het zenuwstelsel dat onder andere glad spierweefsel, hartspierweefsel en klieren aanstuurt. Veel van deze regulatie verloopt zonder dat daar bewuste aandacht voor nodig is.

Het autonome zenuwstelsel is onder meer betrokken bij:

• hartslag en contractiekracht van het hart;
• vernauwing en verwijding van veel bloedvaten;
• spijsvertering en darmbewegingen;
• blaasfunctie;
• pupilgrootte en aanpassing van het oog;
• zweetproductie;
• speeksel- en kliersecretie;
• seksuele functies;
• aanpassing aan inspanning, houding en temperatuur.

De ademhaling wordt eveneens automatisch gereguleerd, maar de ademhalingsspieren bestaan hoofdzakelijk uit skeletspierweefsel. Ademhaling valt daarom niet uitsluitend onder het autonome zenuwstelsel en kan bovendien tijdelijk bewust worden beïnvloed.

Sympathisch, parasympathisch en enterisch zenuwstelsel

Het sympathische zenuwstelsel

Het sympathische zenuwstelsel ontstaat voornamelijk vanuit het thoracale en lumbale gedeelte van het ruggenmerg. Vanuit het ruggenmerg verlopen zenuwvezels naar autonome ganglia en vervolgens naar organen en andere doelweefsels.

Bij acute inspanning of dreiging kan sympathische activiteit onder andere bijdragen aan:

• verhoging van de hartslag;
• toename van de contractiekracht van het hart;
• verwijding van de luchtwegen;
• verwijding van de pupillen;
• verandering van de bloedverdeling;
• toename van zweetproductie;
• tijdelijke vermindering van bepaalde spijsverteringsactiviteiten;
• beschikbaar maken van energie.

Het sympathische zenuwstelsel is echter ook tijdens gewone dagelijkse situaties actief. Het helpt bijvoorbeeld voortdurend mee om de bloeddruk aan te passen wanneer iemand vanuit een stoel opstaat.

Het parasympathische zenuwstelsel

Parasympathische zenuwvezels ontstaan vanuit delen van de hersenstam en het sacrale ruggenmerg. Een belangrijke parasympathische zenuw is de nervus vagus, die vanuit de hersenstam naar verschillende organen in borstkas en buik loopt.

Parasympathische activiteit is onder andere betrokken bij:

• vertraging van de hartslag;
• stimulering van spijsvertering en darmbewegingen;
• bevordering van speeksel- en kliersecretie;
• vernauwing van de pupillen;
• lediging van de urineblaas;
• verschillende seksuele functies.

De vaak gebruikte term “rest and digest” helpt om enkele functies te onthouden, maar is een vereenvoudiging van een veel complexer regelsysteem.

Het enterische zenuwstelsel

Het enterische zenuwstelsel bestaat uit zenuwnetwerken in de wand van het maag-darmkanaal. Het kan veel lokale processen zelfstandig coördineren, maar staat tegelijkertijd in verbinding met het centrale, sympathische en parasympathische zenuwstelsel.

Het enterische zenuwstelsel is onder andere betrokken bij:

• bewegingen van maag en darmen;
• afstemming van spijsverteringssecreties;
• lokale doorbloeding van het maag-darmkanaal;
• verwerking van chemische en mechanische prikkels;
• coördinatie van de voortbeweging van darminhoud.

Autonome zenuwbanen en ganglia

De motorische route van het autonome zenuwstelsel bestaat meestal uit twee opeenvolgende zenuwcellen. De eerste loopt vanuit het centrale zenuwstelsel naar een autonoom ganglion. De tweede loopt vanuit dat ganglion naar het doelorgaan.

Bij het sympathische systeem liggen veel ganglia dicht bij het ruggenmerg. Parasympathische ganglia liggen meestal dichter bij of in het aangestuurde orgaan.

Vegetatieve reflexbogen

Een autonome of vegetatieve reflex helpt een lichaamsfunctie automatisch aan te passen. Daarbij wordt informatie vanuit een orgaan of bloedvat naar het centrale zenuwstelsel geleid. Na verwerking volgt een reactie via autonome zenuwbanen.

Voorbeelden zijn:

• aanpassing van de bloeddruk bij houdingsverandering;
• verandering van de pupilgrootte bij lichtinval;
• regulatie van de hartslag;
• blaaslediging;
• aanpassing van spijsverteringsactiviteit;
• reacties op veranderingen in zuurstof- en koolstofdioxidewaarden.

De poster kan worden gebruikt om receptor, gevoelsbaan, centraal regelgebied, motorische zenuwbaan en doelorgaan binnen zo’n reflex van elkaar te onderscheiden.

Neurotransmitters binnen het autonome zenuwstelsel

Zenuwcellen geven signalen aan elkaar en aan doelorganen door via neurotransmitters. Welke transmitter en receptor betrokken zijn, hangt af van het type zenuwvezel en doelweefsel.

• Acetylcholine: wordt gebruikt door alle preganglionaire autonome zenuwvezels en door de meeste postganglionaire parasympathische zenuwvezels.
• Noradrenaline: is de belangrijkste transmitter van veel postganglionaire sympathische zenuwvezels.
• Adrenaline: wordt voornamelijk als hormoon vanuit het bijniermerg aan het bloed afgegeven.

Acetylcholine is niet automatisch remmend en noradrenaline niet altijd uitsluitend activerend. Het uiteindelijke effect wordt mede bepaald door het type receptor en het betrokken orgaan.

GABA is een belangrijke remmende neurotransmitter in het centrale zenuwstelsel, maar hoort niet bij de karakteristieke perifere signaaloverdracht waarmee sympathische en parasympathische zenuwen hun doelorganen rechtstreeks aansturen.

Invloed op hart en bloedvaten

Het autonome zenuwstelsel helpt hartslag, pompkracht en vaatweerstand voortdurend af te stemmen op de behoefte van het lichaam.

Daarbij geldt in algemene zin:

• sympathische activiteit kan hartslag en contractiekracht verhogen;
• parasympathische activiteit kan vooral de hartslag vertragen;
• veel bloedvaten worden voornamelijk sympathisch aangestuurd;
• reflexen helpen de bloeddruk bij houdingsveranderingen stabiel te houden;
• de invloed verschilt per orgaan en type bloedvat.

Invloed op longen en ademhaling

Autonome zenuwbanen beïnvloeden onder andere glad spierweefsel en klieren in de luchtwegen. Sympathische en parasympathische signalen kunnen daardoor de diameter van de luchtwegen en slijmsecretie beïnvloeden.

Het ritme van de ademhaling wordt vooral vanuit de hersenstam geregeld en uitgevoerd door ademhalingsspieren. De bewuste en automatische aansturing van de ademhaling werken daarbij samen.

Invloed op spijsvertering en blaas

In het maag-darmkanaal beïnvloedt het autonome zenuwstelsel onder andere beweging, secretie en sluitspieren. Het enterische zenuwstelsel verzorgt daarnaast veel lokale regulatie.

Rond de urineblaas worden de opslag en lediging van urine gecoördineerd door een samenspel van sympathische, parasympathische en somatische zenuwbanen. De werkelijke regeling is daardoor uitgebreider dan één systeem dat de blaas uitsluitend ontspant of aanspant.

Voor uitleg over stress en herstel

De poster kan worden gebruikt om algemene lichamelijke reacties tijdens acute stress en herstel visueel toe te lichten. Daarbij is het belangrijk om niet iedere aanhoudende klacht te verklaren als een eenvoudige “disbalans” tussen sympathicus en parasympathicus.

Stress- en burn-outklachten zijn complex en kunnen worden beïnvloed door lichamelijke, psychologische, sociale en omgevingsfactoren. De poster toont de betrokken anatomische routes, maar stelt geen stressniveau of oorzaak van klachten vast.

Voor fysiotherapie en patiënteneducatie

Binnen fysiotherapie en andere behandelomgevingen kan de poster worden gebruikt als visuele ondersteuning bij algemene uitleg over automatische lichaamsregulatie.

Mogelijke toepassingen zijn:

• het aanwijzen van sympathische en parasympathische zenuwbanen;
• het uitleggen van de relatie tussen ruggenmerg en organen;
• het verduidelijken van autonome reflexen;
• het bespreken van reacties op inspanning of houdingsverandering;
• het herkennen van Engelstalige medische termen;
• gebruik als permanent anatomisch naslagwerk.

Voor medisch en paramedisch onderwijs

• Fysiotherapieopleidingen
• Medische en paramedische opleidingen
• Zorg- en verpleegkundeopleidingen
• Opleidingen voor doktersassistenten
• Manuele therapie en osteopathie
• Sport- en bewegingsopleidingen
• Anatomie- en fysiologielessen
• Zelfstudie en voorbereiding op toetsen

Engelstalige medische terminologie

De teksten en anatomische benamingen op de poster zijn in het Engels en bevatten internationaal gebruikte medische terminologie. Houd er rekening mee dat de poster geen Nederlandstalige toelichting bevat.

Stevig 200 grams papier en gelamineerde afwerking

De poster is gedrukt op stevig 200 grams papier en aan beide zijden gelamineerd. De laminering helpt de wandplaat tijdens normaal gebruik te beschermen tegen lichte vervuiling, vochtbelasting en slijtage.

• Geschikt voor regelmatig professioneel gebruik
• Voorzichtig afneembaar met een zachte doek
• Beter beschermd dan een ongelamineerde poster
• Geschikt voor behandelkamers en leslokalen
• Praktisch als permanent anatomisch naslagwerk

Reinig de poster uitsluitend met een zachte, licht vochtige doek. Gebruik geen alcohol, oplosmiddelen of schurende reinigingsmiddelen.

Combineer met aanvullende anatomieposters

Voor een breder overzicht van het centrale en perifere zenuwstelsel kan deze poster worden gecombineerd met de anatomieposter Nervous System – het menselijk zenuwstelsel .

Voor de oorsprong van veel autonome zenuwbanen en hun relatie met het ruggenmerg vormt de anatomieposter Spinal Column – de wervelkolom een passende aanvulling.

Voor uitleg over autonome beïnvloeding van hartslag en vaatweerstand kan daarnaast de anatomieposter The Vascular System – het vaatstelsel worden gebruikt.

Voor de relatie tussen autonome regulatie, luchtwegen en ademhaling is de anatomieposter The Respiratory System – het ademhalingsstelsel een inhoudelijke verdieping.

Tip van Albert

Productspecificaties

Veelgestelde vragen over de anatomieposter van het autonome zenuwstelsel